تحقیقات من                                           

نوشتۀ: مسعود کرشی

قسمت سوم: تحقیقات برای پیش بینی.

قبل از ورود به بحث بهتر است خاطره ای در این زمینه ذکر کنم. برای اولین همایش ملی سند چشم انداز ج.ا.ا. در افق 1404 چون مقاله ام برای سخنرانی پذیرفته شده بود، جهت ارائه و حضور در همایش به مدت 2 روز به تهران دعوت شدم. از گرایش های مختلف علمی در سطوح بالا در این همایش بزرگ درسالن همایش های صدا وسیما حضور داشتند. قبل از سخنرانی ام، که با اتفاقاتی عجیب همراه بود، دکتر عزتی استادیار دانشگاه تربیت مدرس راجع به «انطباق برنامه چهارم توسعه با سند چشم انداز» سخنرانی نمودند. در قسمت پایانی نکات جالب مطرح نمودند که عیناًٌ به دلیل اهمیت مسئله در ذیل می آید: « در برنامه برای نرخ رشد درآمد سرانۀ کشور 9/6% هدف گذاری شده است. اگر درآمد سرانۀ ایران با این نرخ رشد کند و کشورهای منطقه نیز با نرخ رشد موجودشان رشد کنند، رتبۀ ایران 11 خواهد شد. یعنی در این صورت نیز رتبۀ ایران از 9 به 11 تنزل یافته است. اما اگر به جای این رشد، نرخ رشدی 5/10 درصد داشته باشیم تنها می توانیم رتبۀ خود را در همان سطح نهم حفظ کنیم. اگر بخواهیم به رتبۀ اول برسیم باید نرخ رشد اقتصادی کشور به 8/16 درصد در سال برای P سرانه و رشد بیش از 18 درصد در سال برای GDP برسد». بالاخره در جمع بندی چنین بیان داشتند که: «اهداف کمی مندرج در برنامه به حدی محدود است که در صورت تحقق آنها وضعیت ایران از نظر رتبه، نه تنها پس از بیست سال به جایگاه اول نمی رسد، بلکه در بسیاری از شاخص ها از وضعیت نسبی موجود در منطقه نیز عقب تر خواهیم رفت».

اتفاقاتی که بعد از سخنرانی شان افتاد به مراتب مسخره و تامل برانگیز بود. هیات رئیسه همایش به سخنان مطرح شده تاختند و آن را نوعی خلط مبحث دانستند و ایران را دائماً در حال اوج. یکی از آقایان اظهار داشت ما با دسترسی به انرژی صلح آمیز هسته ای مطمئناً در چند سال نه در منطقه شاید در جهان اول شویم. جالب است که جواب دکتر عزتی یک جمله بیش نبود: «تحقیقات برای پیش بینی است و پیش بینی برای برنامه ریزی آینده».

بی گمان هیجان انگیزترین استفاده از تحقیقات، پیش بینی رفتار آتی پدیده های مورد مطالعه است. فرآیند پیش بینی رفتارهای آتی، در واقع می تواند نوعی ثبات و یا اصول معینی را در روند تحقیقات به ذهن وارد کند، که به واسطۀ آن می تواند برنامه ریزی جدید با نگاهی به افق آینده انجام شود. پیش بینی لازمۀ برنامه ریزی است. در جامعه ای که نتوان تا حدودی آینده را پیش بینی کرد، اصولاً برنامه ریزی مفهومی نخواهد داشت و می توان بر عکس آن را نیز صادق دانست؛ یعنی عدم برنامه ریزی معادل است با عدم شناخت آینده.

برای شناخت آینده لازم است در مورد پدید های مختلف، تحقیقات علمی متنوع صورت گیرد. این امر در کشورهای توسعه یافته به وفور انجام می پذیرد و در بسیاری از این کشورها، برنامه های کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت مختلف وجود دارد که برای مبنای تحقیقات انجام شده، نوشته شده و در حال اجرا و یا اجرا خواهد شد. ولی در کشورهای کمتر توسعه یافته، معمولاً نگرشی به برنامه های میان مدت و بلند مدت وجود ندارد چون تحقیقاتی انجام نگرفته و یا کارهای تحقیقی انجام شده بسیار ضعیف است.

لازم است که جملۀ معروف را تکرار کنیم که: «تحقیقات برای پیش بینی است و پیش بینی برای برنامه ریزی آینده».

                                                                                                اوست و دیگر هیچ