خط قرمز تحقیقات
تحقیقات من
نوشتۀ مسعود کرشی
قسمت اول: خط قرمز تحقیقات.
بهتر است با سوالی کلیدی مطلب را شروع کنیم که، آیا تحقیقات و پژوهش دارای خطوط قرمزی است؟ اگر جواب آن مثبت است، چگونه و چه کسانی آن را تعیین می کنند.
در بحثی در زبان تخصصی موقعی که صحبت از شمردن پای مگس بود، ارسطو وقتی که شمارش انجام می داد و بارها این عمل را تکرار کرد، عدد 5 را برای تعداد پاهای مگس فرض کرد. این عدد تا مدتها مورد هیچ پرسشی واقع نگردید که البته می تواند علل مختلفی داشته باشد صرف نظر از علل آن، مسئله عدم پرسش یا مورد آزمایش مجدد قرار نگرفتن است.
چرا مسئله ای به این سادگی مورد پرسش واقع نمی شود و بدون هیچ استدلالی تا مدتها پذیرفته شده است؟
ورقی دیگری از تاریخ را مرور می کنیم که گالیله به خاطر تحقیقات درباره نجوم به این مسئلۀ مهم پی برده بود که خورشید در مرکز منظومۀ شمسی و زمین و سیارات دیگر به دور آن می گردند. با عنوان این مطلب و تحقیق، همۀ عوامل کلیسا بر ضد او همدست شدند تا آنچه را که واقعیت است را کتمان نماید، آیا ساختار طبیعت و نظم موجود در مقابل این اقدام کلیسا، زمین را مرکز عالم قرار داد؟
به زمان حال و دو یا سه روز قبل بر می گردیم که وزیر آموزش و پرورش در مقابل آماری که عنوان شده بود حدود 30000 دانش آموز سیگاری وجود دارد، چنین عنوان داشت که این مطلب با چه عنوانی و تحقیقی بیان شده و کسی که چنین ادعایی می کند باید اسم دانش آموزان مورد نظر را در لیستی به ما اعلام کند و چرا مثلاً تعداد این دانش آموزان، 30002 نفر نیست. آیا چنین پاسخ گفتن در برابر یک مطلب، عنوان این که اصلاً چنین چیزی وجود ندارد و صورت مسئله را پاک کنیم، تعداد دانش آموزان سیگاری را کم خواهد کرد.
آنچه که مسلم است اینکه تحقیقات علمی همواره گره گشای مشکلات آدمی بوده و افق های آینده بهتری را برای پیشرفت ترسیم کرده اند. دیدگاههای مختلقی دربارۀ مرز قائل شدن دربارۀ پژوهش وجود دارد ولی آنچه که به روشنی و وضوح می توان عنوان داشت، اینکه نفس تحقیق و پژوهش فاقد هرگونه مرزبندی است که می تواند تمام زوایای وجودی آدمی و جامعه را در بر گیرد. عنوان داشتن نتایجی خلاف واقع از پژوهش نمی تواند ضرر و زیانی متوجه جامعۀ انسانی کند؛ مهم این است که این نتایج تا چه حد مورد کاربرد قرار گیرند.
اصرار بر تلقیات بستۀ ذهنی است که باعث کشیدن خط قرمز بر تحقیقات می گردد. تحقیقات است که می تواند فرد را از مرکز علم بودن به زیر فرود آورد (ارسطو). تحقیقات است که می تواند باعث فروپاشی سیستم های حکومتی منجمد گردد (حکومت کلیسا) و در پایان تحقیقات است که می تواند باعث بهبود اوضاع دانش آموزان سیگاری گردد. اگر ما از نتایج آن هراسی نداشته باشیم.
اوست و دیگر هیچ.